A renuncia herditaria é unha figura que, a pesar de parecer simple na súa concepción, trae consigo complexas implicacións fiscais que non sempre son obvias para os profesionais do dereito. Na nosa práctica diaria, atopámonos con numerosos casos nos que a renuncia a unha herdanza se converte nun verdadeiro quebradeiro de cabeza, especialmente cando se evalúan os seus efectos no Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD), a plusvalía municipal e o Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas (IRPF). Neste artigo, desentrañaremos estes aspectos fiscais, achegando luz sobre os matices que poden marcar a diferenza no asesoramento profesional.
Renuncia pura vs. renuncia traslativa
A distinción entre renuncia pura e renuncia traslativa é crucial en materia fiscal. A renuncia pura, segundo o artigo 988 do Código Civil, é aquela na que o chamado a herdar rexeita absolutamente a herdanza sen designar beneficiario, mentres que a traslativa implica que o renunciante cede a súa posición a un terceiro. Desde o punto de vista do ISD, a renuncia pura non xera tributación algunha para o renunciante, xa que se considera que nunca adquiriu a herdanza.
Pola contra, na renuncia traslativa considérase que o renunciante aceptou tácitamente a herdanza para logo transmitila, o que si orixina unha obriga tributaria. A Dirección Xeral de Tributos (DGT) foi clara neste aspecto, como se reflicte na Consulta V2034-2025, establecendo que o renunciante debe tributar polo ISD e o beneficiario polo mesmo imposto, ao considerarse unha dobre transmisión.
Plusvalía municipal e as súas implicacións
A plusvalía municipal, ou Imposto sobre o Incremento do Valor dos Terrenos de Natureza Urbana (IIVTNU), é outro aspecto que non pode pasarse por alto ao analizar renuncias herdarias. No caso dunha renuncia pura, a plusvalía non se devenga, xa que non hai transmisión do ben. Con todo, nunha renuncia traslativa, considérase que existe unha dobre transmisión, o que implica a obriga de liquidar a plusvalía tanto por parte do renunciante como do beneficiario final.
É importante ter presente a xurisprudencia do Tribunal Supremo, como a sentenza de 2021 (STS 991/2021), que matizou o cálculo deste imposto, especialmente en casos de nula ou negativa revalorización do valor do solo. Os profesionais deben estar atentos a estas resolucións para optimizar a carga fiscal dos seus clientes.
Impacto no IRPF do renunciante e do beneficiario
En termos de IRPF, as implicacións da renuncia herditaria dependen do tipo de renuncia. Na renuncia pura, o renunciante non ten que declarar ingreso algún, xa que non adquire a herdanza. Con todo, na renuncia traslativa, Facenda pode interpretar que se produciu unha ganancia patrimonial suxeita ao IRPF, o que engade unha capa adicional de complexidade fiscal.
Para o beneficiario nunha renuncia traslativa, o tratamento fiscal tamén pode ser problemático. A consulta V2205-2025 da DGT subliñou que o beneficiario debe integrar no seu IRPF a ganancia patrimonial correspondente se se considera que adquire un ben por doazón. Este enfoque pode levar a situacións de dobre imposición que deben ser cuidadosamente xestionadas.
Doutrina de Facenda e controversias prácticas
A doutrina administrativa de Facenda evolucionou nos últimos anos, reflectindo unha crecente sofisticación na interpretación das renuncias herdarias. Non obstante, persisten controversias significativas. Por exemplo, a distinción entre renuncia pura e traslativa non sempre é evidente na práctica, o que leva a frecuentes disputas coa administración tributaria.
Os profesionais do dereito deben estar preparados para afrontar estas disputas, especialmente cando a administración fiscal intenta aplicar criterios que poden ser discutibles desde un punto de vista legal. A recente resolución do TEAC de 2026 reafirmou a necesidade de que os argumentos estean ben fundamentados, tanto en dereito como na interpretación da vontade do renunciante.
- Asegúrese de documentar claramente a intención do renunciante.
- Revise as consultas vinculantes recentes da DGT.
- Considere a xurisprudencia relevante para fundamentar a súa posición.
Conclusión: a importancia dunha xestión eficiente
A renuncia herditaria, a pesar da súa aparente simplicidade, é un campo minado de complexidades fiscais. Os profesionais do dereito deben estar atentos aos detalles e matices que poden influír na carga impositiva dos seus clientes. Ferramentas como LexPartis facilitan unha xestión rigurosa e eficiente destes procesos, permitindo aos profesionais enfocar os seus esforzos en asesorar estratexicamente aos seus clientes.