Nun mundo cada vez máis globalizado, as herdanza transfronteirizas converteron en un ámbito de crecente complexidade. Na nosa práctica diaria, a miúdo enfrontámonos a cuestións como a determinación da lei aplicable e a competencia xudicial en sucesións que abarcan múltiples xurisdicións. O Regulamento UE 650/2012, que entrou en vigor en 2015, foi un fito neste sentido, proporcionando un marco unificado para abordar estas cuestións no contexto da Unión Europea. Non obstante, a súa aplicación práctica en España presenta desafíos que merecen un análise detallada.
Determinación da lei aplicable
O Regulamento UE 650/2012 establece que a lei aplicable á sucesión é a do país no que o causante tiña a súa residencia habitual no momento do seu falecemento (artigo 21). Esta norma presenta unha vantaxe significativa ao proporcionar unha solución predictiva e estable para a maioría dos casos. Non obstante, definir 'residencia habitual' pode ser problemático en situacións onde o causante viviu en múltiples países nos anos previos á súa morte. A xurisprudencia do TJUE subliñou a necesidade de considerar o 'centro de intereses vitais' do causante como criterio complementario.
A figura da professio iuris permite ao testador elixir a lei da súa nacionalidade como a aplicable á súa sucesión. Esta opción, regulada no artigo 22 do Regulamento, ofrece flexibilidade, pero require unha clara manifestación de vontade que a miúdo debe ser explícita no testamento. Na nosa experiencia, é esencial que os notarios e asesores legais documenten adecuadamente esta elección para evitar litixios posteriores.
Competencia xudicial en herdanza transfronteirizas
A competencia xudicial en materia sucesoria atribúese aos tribunais do Estado membro onde o causante tiña a súa residencia habitual no momento do seu falecemento, segundo o artigo 4 do Regulamento. Esta regra xeral complétase co artigo 5, que permite a elección de foro, reforzando a autonomía da vontade do testador. Non obstante, esta elección debe ser clara e pode limitarse a cuestións específicas do caso.
Un problema práctico recorrente emerxe cando as herdanza implican propiedades situadas en terceiros países, non membros do Regulamento. En tales casos, a coordinación entre xurisdicións pode ser complicada. A recente xurisprudencia do Tribunal Supremo (STS 2024/2025) subliñou a necesidade de considerar os principios de dereito internacional privado de cada xurisdición afectada para unha resolución efectiva.
Recoñecemento de actos sucesorios estranxeiros
O Regulamento UE 650/2012 facilita o recoñecemento e a execución de resolucións xudiciais e documentos públicos en materia sucesoria emitidos en outros Estados membros. Non obstante, cando traballamos con documentos de herdanza procedentes de fóra da UE, aplícanse os principios xerais do recoñecemento de actos estranxeiros, que a miúdo requiren procedementos adicionais de legalización ou apostilla.
A adaptación dos efectos dos actos sucesorios estranxeiros á realidade xurídica española é outro desafío. O artigo 31 do Regulamento permite esta adaptación, pero na práctica pode ser problemático, especialmente en casos onde os conceptos xurídicos difiren significativamente entre as xurisdicións implicadas.
- Verificar a residencia habitual do causante para determinar a lei aplicable.
- Considerar a professio iuris cunha redacción clara no testamento.
- Evaluar a posibilidade de elección de foro para resolver disputas.
Problemas prácticos con herdanza en terceiros países
Cando a herdanza inclúe bens en países fóra da UE, os avogados debemos afrontar retos adicionais. As diferenzas nas normativas sucesorias poden xerar situacións de conflito de leis que requiren unha estratexia ben definida. A coordinación con expertos na xurisdición estranxeira é, a miúdo, indispensable.
Ademais, a falta dun instrumento equivalente ao Regulamento 650/2012 en terceiros países complica o recoñecemento de resolucións e documentos. Isto demanda un enfoque personalizado en cada caso, tendo en conta as particularidades das leis locais e os tratados internacionais aplicables, se os hai.
En conclusión, a xestión de herdanza internacionais baixo o marco do Regulamento UE 650/2012 segue sendo un ámbito complexo que esixe un coñecemento profundo e actualizado. Ferramentas como LexPartis poden facilitar este proceso, permitindo aos profesionais do dereito xestionar sucesións transfronteirizas con maior rigor e eficiencia, asegurando así a correcta aplicación da normativa e a protección dos intereses dos nosos clientes.