Nos últimos anos, presenciamos un aumento imparable dos activos dixitais, dominado por criptomoedas como Bitcoin e Ethereum, e os tokens non fungibles (NFTs). Na nosa práctica diaria, constatamos que estes activos se converteron nunha parte significativa dos patrimonios persoais, plantexando retos singulares no ámbito do dereito sucesorio. A xestión destes bens dixitais nunha herdanza non só require coñecementos técnicos, senón tamén unha comprensión profunda do marco normativo e fiscal aplicable, que aínda se atopa en evolución.
Localización e inventario de activos dixitais
Un dos primeiros desafíos ao xestionar unha herdanza con criptomoedas e NFTs é a localización e inventario destes activos. A diferenza dos bens tradicionais, os activos dixitais non están fisicamente presentes e, a miúdo, carecen de rexistros centralizados. A clave para a súa localización radica en identificar as carteiras dixitais ou 'wallets' asociadas ao causante, así como calquera rastro de transaccións que poida ter sido realizada a través de plataformas de intercambio (exchanges).
Neste contexto, a transferencia de chaves privadas convértese nun aspecto crítico. Sen acceso a estas chaves, a recuperación dos activos é practicamente imposible, o que podería resultar nunha perda irreparable para os herdeiros. Por tanto, é esencial que os testadores deixen instrucións claras sobre como acceder aos seus activos dixitais, xa sexa mediante testamentos ou documentos separados, sempre considerando a seguridade e confidencialidade da información sensible.
Valoración a efectos do Imposto sobre Sucesións e Donacións
Unha vez localizados, a valoración das criptomoedas e NFTs a efectos do Imposto sobre Sucesións e Donacións (ISD) é outro paso crucial. Segundo a normativa vixente, os activos deben valorarse ao seu prezo de mercado na data de falecemento do causante. Non obstante, a volatilidade inherente a estes activos complica esta tarefa, xa que o valor pode fluctuar significativamente en curtos períodos de tempo.
A Dirección Xeral de Tributos (DGT) emitiu varias consultas vinculantes (por exemplo, V0486-22), onde se establece que a valoración debe basearse no prezo de cotización no mercado máis relevante na dita data. Non obstante, isto non sempre é sinxelo dado que diferentes plataformas poden mostrar prezos diversos. Ademais, a consideración das taxas de transacción e a liquidez dos activos debe formar parte da análise para proporcionar unha valoración xusta e precisa.
Obrigacións fiscais e declaración ante a AEAT
As criptomoedas e NFTs, ao igual que outros activos, deben ser declarados ante a Axencia Estatal de Administración Tributaria (AEAT) como parte do patrimonio do falecido. A normativa actual esixe que os herdeiros presenten o modelo 650 de declaración do ISD, incluíndo estes activos dixitais no inventario de bens, o cal pode resultar complexo debido á súa natureza dixital e á falta de documentación física.
Ademais, é importante destacar que a falta de declaración ou unha declaración incorrecta pode acarretar sancións significativas. Na práctica, vimos como estes erros xorden comúnmente debido ao descoñecemento ou a unha valoración inadecuada dos activos, o que subliña a importancia de contar cun asesoramento especializado nesta materia.
Riscos de perda e litigiosidade
A natureza dixital e descentralizada das criptomoedas e NFTs conleva un risco inherente de perda, especialmente cando as chaves privadas se extravían ou non se transfiren adecuadamente. Na nosa experiencia, isto xerou un aumento na litigiosidade, con disputas entre herdeiros sobre a existencia, titularidade e acceso a estes activos.
Os tribunais españois aínda están en proceso de desenvolver unha xurisprudencia consolidada en torno a estes temas. Non obstante, algunhas resolucións comezaron a abordar a cuestión, como o recente fallo do Tribunal Supremo (STS 12/2025), que tratou sobre a validez dun testamento que incluía instrucións para acceder a criptomoedas mediante unha 'carta de vontades dixitais'. Este tipo de decisións son indicativas do camiño que a xurisprudencia podería seguir no futuro.
- O testador debe incluír instrucións claras sobre o acceso aos seus activos dixitais.
- Os herdeiros deben presentar o modelo 650 incluíndo criptomoedas e NFTs.
- É esencial realizar unha valoración precisa e documentada dos activos na data de falecemento.
En conclusión, a xestión de criptomoedas e NFTs no ámbito sucesorio plantea desafíos únicos que requiren un enfoque especializado. A correcta localización, valoración e declaración destes activos son esenciais para evitar riscos fiscais e legais. Ferramentas como LexPartis poden facilitar aos profesionais do dereito a xestión rigurosa e eficiente destes complexos procesos hereditarios.