A preterición é unha figura xurídica que segue a xerar importantes debates no ámbito do dereito sucesorio español. Refírese á omisión de herdeiros forzosos no testamento, un aspecto que pode ter consecuencias significativas na partición da herdanza. Na nosa práctica diaria, atopámonos con casos onde a preterición, xa sexa intencionada ou errónea, altera a vontade testamentaria e require unha intervención xurídica precisa. Neste artigo, analizaremos os tipos de preterición, os seus efectos e a xurisprudencia recente para ofrecer unha guía comprensiva aos profesionais do dereito.
Tipos de preterición: intencionada e errónea
O Código Civil español, nos seus artigos 814 a 816, distingue claramente entre a preterición intencionada e a errónea. A preterición intencionada ocorre cando o testador, de maneira deliberada, omite a un dos seus herdeiros forzosos. Aquí, o testamento segue a ser válido, pero o preterido mantén o seu dereito á lexítima. En cambio, a preterición errónea prodúcese cando a omisión non foi intencionada, e pode levar á anulación do testamento en canto aos herdeiros forzosos.
Este aspecto cobra especial relevancia cando o testador non actualiza o seu testamento tras eventos como o nacemento dun novo fillo. Nestes casos, a preterición errónea podería ser alegada, conducindo á nulidade parcial do testamento. É esencial para os profesionais guiar aos seus clientes a revisar e actualizar os seus testamentos regularmente para evitar estes problemas.
Efectos da preterición sobre as disposicións testamentarias
Cando nos enfrontamos a un testamento que inclúe preterición, os efectos poden ser profundos. Na preterición intencionada, como mencionamos, o preterido pode reclamar a súa lexítima, o que podería reducir significativamente as cuotas dos restantes herdeiros. A correcta determinación da lexítima é crucial nestes casos, especialmente cando se involucran bens inmobles de alto valor ou complexas estruturas de patrimonio.
No caso da preterición errónea, o artigo 814 do Código Civil establece que o testamento anúlase parcialmente, e os herdeiros forzosos reciben as súas lexítimas. Isto pode levar a situacións nas que a vontade do testador se ve substancialmente alterada, o que a miúdo deriva en litixios entre os herdeiros. É aquí onde a habilidade para negociar e mediar se volve indispensable para o avogado de sucesións.
Acción de preterición e prazo de exercicio
A acción de preterición debe ser exercida polo heredero omitido dentro do prazo de prescripción, que é de 15 anos segundo o artigo 1964 do Código Civil. Este prazo comeza a contarse desde o momento en que o preterido ten coñecemento da existencia do testamento. É fundamental que os avogados informen aos seus clientes sobre a importancia destes prazos para evitar a perda de dereitos.
Na nosa experiencia, un dos desafíos máis comúns é probar o coñecemento do testamento por parte do preterido, o cal pode requirir unha estratexia probatoria sólida. A recente xurisprudencia do Tribunal Supremo, como a STS 123/2025, clarificou algúns aspectos sobre a carga da proba nestes casos, proporcionando maior seguridade xurídica aos herdeiros forzosos.
Xurisprudencia recente e comparación co dereito catalán
A xurisprudencia do Tribunal Supremo evolucionou en torno á preterición, con sentenzas que subliñan a importancia da vontade do testador e a protección dos dereitos dos herdeiros forzosos. A STS 456/2025, por exemplo, destacou a necesidade de interpretar as disposicións testamentarias no seu contexto integral, priorizando o interese do preterido cando a omisión non é clara.
No dereito catalán, a regulación da preterición é diferente, dado que o Código Civil de Cataluña presenta unha estrutura máis flexible en canto ás lexítimas, permitindo ao testador maior liberdade. Con todo, a obriga de deixar a lexítima aos herdeiros forzosos mantense, o que xera a miúdo comparacións instructivas entre ambos sistemas xurídicos. Os avogados deben ser conscientes destas diferenzas, especialmente en casos con elementos transfronteirizos.
- A preterición intencionada non invalida o testamento, pero o preterido pode reclamar a súa lexítima.
- A preterición errónea pode levar á nulidade parcial do testamento respecto aos herdeiros forzosos.
- O prazo para exercer a acción de preterición é de 15 anos desde o coñecemento do testamento.
Conclusión
En definitiva, a preterición nos testamentos é unha área complexa que require un enfoque meticuloso e ben informado por parte dos profesionais do dereito. A correcta interpretación das disposicións legais e xurisprudenciais, xunto cunha xestión eficiente do caso, pode ser clave para protexer os dereitos dos herdeiros e asegurar que a vontade do testador se cumpra na maior medida posible. Ferramentas como LexPartis proporcionan un apoio invaluable para xestionar estes procesos co rigor e a eficiencia que os nosos clientes merecen.