O proceso de regularización de herencias non declaradas ou incorrectamente declaradas ante a Axencia Estatal de Administración Tributaria (AEAT) e as Facendas Autonómicas é un tema de crecente relevancia no ámbito do dereito sucesorio. Na nosa práctica diaria, observamos un número crecente de consultas respecto á prescripción do Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD), así como ás consecuencias fiscais que enfréntanse os herdeiros. Este artigo ten como fin desglosar o procedemento administrativo e as posibles sancións, proporcionando un marco claro para abordar estes casos con rigor e efectividade.
O marco normativo do ISD
O Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD) está regulado a nivel estatal, aínda que a súa xestión corresponde ás comunidades autónomas. É fundamental entender que o prazo xeral de prescripción do ISD é de catro anos desde o día seguinte ao vencemento do prazo regulamentario para presentar a autoliquidación. Non obstante, este prazo exténdese a dez anos para bens non declarados ou incorrectamente valorados, tal como establece o artigo 66 da Lei Xeral Tributaria. Esta extensión é crucial, xa que permite ás autoridades fiscais actuar sobre bens que permaneceron fóra do radar durante un período significativo.
O artigo 122 da Lei Xeral Tributaria introduce a figura da declaración extemporánea, permitindo aos contribuíntes regularizar a súa situación antes de que a Administración inicie un procedemento de comprobación. A presentación dunha declaración extemporánea implica un recargo que varía segundo o tempo transcorrido desde o final do prazo voluntario, oscilando entre o 5% e o 20%, sen intereses de demora se se presenta antes de que a Administración requira o pagamento.
Procedemento de regularización
Cando se detecta a falta de declaración dunha herencia, o procedemento iníciase xeralmente mediante unha notificación de liquidación provisional. A AEAT ou a Facenda Autonómica correspondente emite esta notificación, detallando as discrepancias atopadas. Neste punto, o contribuínte ten a oportunidade de presentar alegacións ou documentación adicional que poida mitigar a débeda tributaria ou xustificar a omisión inicial.
É importante destacar que durante o procedemento inspector, existe a posibilidade de chegar a un acordo coa Administración. Segundo o artigo 155 da Lei Xeral Tributaria, os contribuíntes poden propoñer un acordo que, se é aceptado pola Administración, podería reducir as sancións ata un 50%. Esta opción é particularmente vantaxosa en casos onde a omisión foi involuntaria ou se pode demostrar boa fe na regularización.
Sancións e recargos aplicables
A falta de declaración ou a declaración incorrecta dunha herencia pode conlevar sancións significativas. A base da sanción calcúlase sobre a cota tributaria deixada de ingresar, aplicándose un porcentaxe que varía segundo a gravidade e natureza da infracción. De acordo co artigo 191 da Lei Xeral Tributaria, as sancións poden ser leves, graves ou moi graves, con porcentaxes do 50%, 100% ou incluso 150% sobre a cota.
Ademais, a normativa contempla a posibilidade de redución de sancións se o contribuínte acepta a liquidación proposta sen presentar recursos, diminuíndo potencialmente a sanción nun 30%. Este incentivo busca fomentar a colaboración coa Administración, permitindo unha resolución máis áxil e menos gravosa para ambas partes.
Casos prácticos e litixios frecuentes
Na nosa experiencia, un dos litixios máis comúns xorde en torno á valoración dos bens inmobles incluídos na herencia. A xurisprudencia do Tribunal Supremo estableceu que a valoración debe ser obxectiva e acorde co valor de mercado, o cal non sempre coincide co valor catastral ou o declarado polo contribuínte. Sentenzas como a STS 362/2025 reiteraron que a Administración debe aportar probas sólidas para xustificar calquera axuste na valoración.
Outro aspecto litixioso frecuente é o das herencias transfronteirizas, onde a residencia do causante ou dos herdeiros pode complicar a determinación da lexislación aplicable. As recentes directrices da DGT aclararon algúns destes aspectos, pero aínda persisten zonas grises que requiren un análise detallada de cada caso concreto.
- Presentar a declaración extemporánea antes do inicio dun procedemento de comprobación para evitar intereses de demora.
- Considerar a posibilidade de chegar a un acordo coa Administración para reducir sancións.
- Analizar detalladamente a valoración de bens inmobles para evitar axustes fiscais.
En conclusión, a regularización fiscal de herencias non declaradas require un enfoque meticuloso e unha comprensión clara das normativas vixentes. Ferramentas como LexPartis son invaluables para os profesionais, facilitando unha xestión eficiente e rigurosa destes procesos complexos, permitíndonos centrarnos en ofrecer a mellor asesoría aos nosos clientes.