Na nosa práctica diaria, atopámonos con frecuencia coa necesidade de asesorar aos nosos clientes sobre a regularización de herencias non declaradas. A falta de declaración ou erros nas mesmas poden ter importantes consecuencias fiscais. Máis alá do impacto económico inmediato, o procedemento de regularización ante a Axencia Estatal de Administración Tributaria (AEAT) e as Facendas Autonómicas pode ser complexo e require un profundo coñecemento tanto da normativa vixente como das posibles estratexias de defensa. Neste artigo, desglosaremos o proceso, as sancións aplicables e as oportunidades de negociación coa administración.
Prescrición e prazos do Imposto sobre Sucesións e Donacións
O Imposto sobre Sucesións e Donacións (ISD) en España está suxeito a un prazo xeral de prescrición de catro anos. Este prazo comeza a contarse desde o día en que finaliza o período regulamentario de presentación da declaración, tal e como establece o artigo 66 da Lei Xeral Tributaria. Non obstante, cando se trata de bens non declarados, a situación cambia drásticamente: o prazo de prescrición exténdese a dez anos. Este alargamento ten por obxecto garantir que a administración poida perseguir a tributación de bens que, doutro modo, quedarían fóra do control fiscal.
Neste contexto, é crucial para os profesionais do dereito sucesorio estar ao tanto das últimas interpretacións doutrinais e xurisprudenciais sobre a prescrición. A Sentenza do Tribunal Supremo de 2023, por exemplo, subliñou a importancia dun enfoque rigoroso na identificación e valoración dos bens suxeitos ao imposto, destacando que incluso erros menores poden reiniciar o cómputo dos prazos de prescrición.
Recargos por extemporaneidade e sancións aplicables
Cando a declaración do ISD se presenta fóra de prazo, a administración impón recargos por extemporaneidade. Segundo o artigo 27 da Lei Xeral Tributaria, estes recargos poden variar desde o 5% ata o 20% do importe a ingresar, dependendo do tempo transcorrido desde a finalización do prazo regulamentario. Ademais, se a demora supera os doce meses, devénganse intereses de demora, o que incrementa aínda máis a carga económica sobre o contribuínte.
Máis alá dos recargos, as sancións poden ser especialmente gravosas. A non presentación da declaración ou a presentación incorrecta pode considerarse unha infracción tributaria, con multas que oscilan entre o 50% e o 150% da cota defraudada. A xurisprudencia recente tende a aplicar estas sancións con rigor, destacando a importancia da boa fe do contribuínte e das circunstancias específicas do caso para modular as sancións, como se recolle en varias resolucións do TEAC de 2024.
O procedemento de regularización ante a AEAT e as Facendas Autonómicas
O camiño cara á regularización comeza coa presentación dunha declaración complementaria ou sustitutiva. Esta intervención pode ser voluntaria ou como resposta a un requirimento de información da administración. En calquera caso, o obxectivo é corrixir as omisións ou inexactitudes iniciais. A AEAT e as Facendas Autonómicas dispoñen de procedementos específicos para xestionar estas regularizacións, cada un coas súas particularidades operativas.
Durante o procedemento, é posible que se inicie unha inspección fiscal. Aquí, o asesoramento experto resulta crucial, xa que o contribuínte pode negociar coa administración. A Lei Xeral Tributaria permite, baixo certas condicións, alcanzar acordos que poden reducir tanto as cotas a ingresar como as sancións. Este aspecto negociador pode ser determinante na resolución de casos complexos, especialmente cando se trata de regularizar bens de difícil valoración ou situados no estranxeiro.
- Presentar a declaración complementaria o antes posible para minimizar recargos.
- Revisar exhaustivamente a declaración inicial para identificar todos os erros.
- Considerar a posibilidade dun acordo durante o procedemento inspector.
Casos prácticos e controversias frecuentes
Un dos aspectos máis complexos e litigiosos na práctica diaria é a valoración de bens non declarados ou mal valorados inicialmente. Por exemplo, no caso de inmobles situados en diferentes comunidades autónomas, as diverxencias na normativa autonómica poden dar lugar a diferenzas significativas na base impoñible do ISD. A Sentenza do Tribunal Constitucional de 2024 destacou a necesidade de unificar criterios para evitar agravios comparativos entre contribuíntes de distintas rexións.
Ademais, cando se trata de bens situados no estranxeiro, como contas bancarias ou investimentos, a detección e valoración pode complicarse aínda máis. A Directiva de Cooperación Administrativa (DAC6) da UE, implementada en 2025, reforzou os mecanismos de intercambio de información entre países, facilitando ás administracións tributarias a identificación destes activos. Non obstante, a aplicación destes mecanismos non está exenta de controversias, especialmente en canto á compatibilidade de normativas nacionais e internacionais.
A regularización fiscal de herencias non declaradas é un proceso técnico e a miúdo complexo que require un enfoque estratéxico e detallado. Nun entorno legal en constante cambio, contar con ferramentas que faciliten a xestión eficiente destes procedementos é esencial. Solucións como LexPartis permiten aos profesionais do dereito optimizar a xestión documental e o seguimento dos prazos, asegurando un asesoramento preciso e eficiente para os nosos clientes.