A valoración dos bens nunha herdanza é un tema que xera frecuentes desafíos tanto na práctica notarial como na contenciosa. As diferenzas entre os criterios civís e fiscais non só afectan á partición herdada, senón que tamén poden ter implicacións significativas no cálculo do Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD). Neste artigo, analizaremos os distintos enfoques que se aplican á hora de valorar os bens herdados, desde o valor de mercado ata as recentes modificacións introducidas pola Lei 11/2021, e as controversias que adoitan emerxer na práctica.
Criterios civís de valoración na partición de herdanza
No ámbito civil, o artigo 1061 do Código Civil establece que a partición da herdanza debe levarse a cabo facendo lotes de igual valor, respectando, na medida do posible, a natureza dos bens. Para iso, adoita tomarse como referencia o valor de mercado dos bens no momento da partición. Este enfoque busca garantir unha distribución equitativa entre os herdeiros, pero non sempre está libre de controversias, especialmente cando os bens teñen un valor fluctuante.
O desafío principal radica en determinar o 'valor de mercado', un concepto que non sempre é indiscutible e que pode variar dependendo das condicións económicas e da propia natureza do ben. Na nosa práctica diaria, observamos que a intervención de peritos independentes pode ser clave para chegar a unha valoración que satisfaga a todas as partes involucradas.
Criterios fiscais para o Imposto sobre Sucesións e Doazóns
Desde a perspectiva fiscal, a valoración dos bens a efectos do ISD réxese polo criterio do 'valor real'. Non obstante, a Lei 11/2021 introduciu o valor de referencia catastral como un novo parámetro de valoración. Este valor, publicado pola Dirección Xeral do Catastro, busca reducir a litigiosidade ao proporcionar un criterio obxectivo e uniforme, aínda que non exento de críticas.
A Axencia Estatal de Administración Tributaria (AEAT) ten a facultade de comprobar o valor declarado polos herdeiros, e en caso de discrepancia, pode aplicar a tasación pericial contradictoria. Esta ferramenta, prevista no artigo 135 da Lei Xeral Tributaria, permite aos contribuíntes impugnar a valoración realizada pola administración, aínda que non sempre resulta nunha resolución favorable para o heredero.
Estratexia para minimizar as diferenzas de valoración
As diverxencias entre o valor civil e o valor fiscal poden ter consecuencias significativas. Por iso, é crucial adoptar estratexias que permitan minimizar estas discrepancias desde o inicio. Na nosa experiencia, unha planificación sucesoria adecuada pode incluír a realización de tasacións previas á apertura da sucesión, o que axuda a establecer un consenso sobre o valor dos bens.
- Realizar unha tasación independente antes da partición.
- Considerar o valor de referencia catastral como guía preliminar.
- Consultar con expertos fiscais para anticipar posibles axustes por parte da AEAT.
Estas medidas non só facilitan a partición equitativa, senón que tamén poden evitar futuras disputas fiscais. A transparencia e a documentación adecuada son elementos esenciais para xestionar adecuadamente estas diferenzas.
Xurisprudencia relevante sobre o valor real
A xurisprudencia do Tribunal Supremo foi prolífica en canto á interpretación do 'valor real'. En sentenzas como a STS 207/2021, establécese que o valor de referencia catastral só pode ser impugnado se se demostra un erro manifesto no seu cálculo. Esta doutrina resalta a importancia de contar con probas periciais sólidas para cuestionar as valoracións fiscais.
Do mesmo xeito, o Tribunal Constitucional enfatizou que calquera procedemento de comprobación de valores debe respectar o principio de tutela xudicial efectiva. Así, calquera actuación administrativa debe permitir unha defensa adecuada do contribuínte, o que implica que os herdeiros deben estar preparados para xustificar as súas valoracións.
Aspectos prácticos e litigiosos frecuentes
A miúdo atopámonos con que as diferenzas de valoración poden levar a litigios prolongados. Un caso típico é a discrepancia entre o valor declarado e o valor comprobado pola administración, o que pode resultar en sancións ou axustes significativos no ISD. A preparación dunha defensa fiscal sólida é esencial.
Os profesionais deben estar atentos ás resolucións máis recentes do Tribunal Económico-Administrativo Central (TEAC) e da Dirección Xeral de Tributos (DGT), xa que estas poden ofrecer criterios interpretativos valiosos. A actualización constante é clave para anticipar e mitigar riscos.
En conclusión, a valoración de bens nunha herdanza é un campo complexo onde convirxen múltiples normativas e criterios. A correcta planificación e xestión destes procesos pode ser facilitada significativamente por ferramentas como LexPartis, que permiten aos profesionais levar un control rigoroso e eficiente de cada etapa do proceso sucesorio.