A valoración de bens nunha herdanza é un aspecto crucial que pode ter implicacións tanto na partición civil como na liquidación fiscal. Os profesionais do dereito sucesorio atopámonos frecuentemente na encrucillada de harmonizar criterios civís e fiscais para minimizar conflitos e maximizar a eficiencia do proceso. Neste artigo, analizaremos os distintos métodos de valoración, desde o valor de mercado ata o valor de referencia catastral introducido pola Lei 11/2021, e exploraremos como a xurisprudencia recente do Tribunal Supremo influye nestas prácticas.
Valoración civil de bens na herdanza
No ámbito civil, a valoración dos bens para a partición herdada realízase xeralmente conforme ao valor de mercado no momento do falecemento do causante. O Código Civil, aínda que non o especifica de maneira explícita, permite deducir esta interpretación en aras dunha distribución equitativa entre os herdeiros. Non obstante, non hai unha obriga legal de seguir este criterio, o que dá lugar a certa flexibilidade negociadora entre os coherederos. A xurisprudencia do Tribunal Supremo reiterou que o valor de mercado é o máis adecuado para reflectir unha imaxe fiel do patrimonio hereditario.
Na nosa práctica diaria, observamos que a discrepancia entre herdeiros sobre o valor dun ben pode ser fonte de litixios. Para mitigar estes conflitos, é común recorrer a tasadores independentes que poidan proporcionar unha valoración obxectiva. Non obstante, o uso de tasacións periciais no ámbito civil non é vinculante e actúa máis como un elemento persuasivo que probatorio.
Criterios fiscais no Imposto sobre Sucesións e Doazóns
Desde unha perspectiva fiscal, o Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD) require que os bens se valoren conforme ao seu 'valor real'. Non obstante, a definición de 'valor real' foi obxecto de interpretacións diversas, tal como reflexa o Tribunal Supremo na súa sentenza de 2023, onde estableceu que dito valor debe entenderse como o valor de mercado. Non obstante, a Lei 11/2021 introduciu o concepto de 'valor de referencia catastral' para certos inmobles, creando novas dinámicas na valoración fiscal.
A Axencia Estatal de Administración Tributaria (AEAT) ten a facultade de comprobar os valores declarados polos contribuíntes, e pode realizar axustes se considera que os valores non se axustan ao mercado. Isto abre a porta a procesos de tasación pericial contradictoria, onde os contribuíntes poden cuestionar a valoración da Administración, un proceso que, aínda que efectivo en algúns casos, pode resultar custoso e prolongarse no tempo.
Valor de referencia catastral: impacto da Lei 11/2021
A introdución do valor de referencia catastral pola Lei 11/2021 supuxo un cambio significativo na valoración inmobiliaria para fins fiscais. Este valor, determinado anualmente pola Dirección Xeral do Catastro, busca aproximarse ao valor de mercado e aplícase de forma obxectiva, evitando a subxectividade inherente a outras formas de valoración. Non obstante, a súa aplicación suscitou críticas, especialmente en casos onde o valor catastral excede o valor de mercado real.
Neste contexto, os profesionais debemos estar atentos ás actualizacións anuais destes valores e asesorar aos nosos clientes sobre as posibles implicacións fiscais. Ademais, é esencial considerar a xurisprudencia do Tribunal Económico-Administrativo Central (TEAC) e do Tribunal Supremo, que podería influír na aplicación ou interpretación destes valores.
Estratexias para minimizar diferenzas de valoración
Minimizar as diferenzas entre as valoracións civís e fiscais é crucial para evitar litixios e sancións. Unha estratexia efectiva é realizar unha avaliación preliminar exhaustiva dos bens, utilizando tanto criterios de mercado como os valores de referencia catastral. Isto permite identificar discrepancias potenciais e tomar medidas proactivas.
- Realización de tasacións independentes.
- Consulta de valoracións catastrais e a súa comparación con valores de mercado.
- Asesoramento previo na presentación da declaración do ISD.
Ademais, cando asesoramos a familias con patrimonios complexos, recomendamos a planificación sucesoria anticipada, que pode incluir a revalorización periódica de activos ou o uso de estruturas legais que optimicen a carga fiscal.
Xurisprudencia relevante do Tribunal Supremo
O Tribunal Supremo desempeñou un papel clave en aclarar conceptos como o 'valor real'. Na súa sentenza de 2023, o Alto Tribunal reafirmou que este debe entenderse como o valor de mercado, acotando a discrecionalidade administrativa na valoración de bens inmobles. Esta sentenza proporcionou un marco máis claro para a interpretación dos valores utilizados no ISD, aínda que a aplicación práctica segue presentando desafíos.
A xurisprudencia tamén abordou a validez das tasacións periciais contradictorias, reafirmando que, aínda que non son vinculantes, poden influír decisivamente na resolución de disputas fiscais. Este recoñecemento resalta a importancia de contar con peritos cualificados e preparados para defender as súas valoracións en instancias administrativas e xudiciais.
En conclusión, a correcta valoración dos bens nunha herdanza é esencial para evitar conflitos e sancións fiscais. As ferramentas dixitais como LexPartis poden facilitar este proceso, permitindo aos profesionais xestionar a información de maneira eficiente e rigurosa, asegurando que as valoracións se alineen cos requirimentos legais e fiscais.