A valoración de bens nunha herencia constitúe un aspecto crucial tanto para a partición da mesma como para o cumprimento das obrigas fiscais. Na nosa práctica diaria, a miúdo atopamos que os criterios aplicables a cada ámbito—civil e fiscal—poden diverxer, xerando conflitos que deben ser xestionados con precisión técnica e estratéxica. Este artigo explora ditos criterios, a súa aplicación e as estratexias para minimizar as discrepancias entre ambos réximes, con especial atención á xurisprudencia do Tribunal Supremo e as recentes reformas lexislativas.
Valoración a Efectos Civís
A efectos civís, a valoración dos bens nunha herencia realízase principalmente para a partición da mesma entre os herdeiros. Segundo o Código Civil, os bens deben ser valorados conforme ao seu valor de mercado no momento da partición (art. 1061 CC). Este criterio busca reflectir o valor real e actual dos bens, facilitando unha distribución equitativa entre os herdeiros. Non obstante, xorde a cuestión de como determinar ese valor de mercado de maneira obxectiva e consensuada entre as partes interesadas.
En ocasións, a designación de peritos independentes pode ofrecer unha solución adecuada, aínda que non exenta de custos e potenciais controversias. A xurisprudencia insistiu na necesidade de obxectividade nestas valoracións, como recolle a Sentenza do Tribunal Supremo do 19 de febreiro de 2024, onde se subliña a importancia de utilizar criterios recoñecidos e documentados para evitar impugnacións futuras.
Valoración a Efectos Fiscais
No ámbito fiscal, o valor dos bens a efectos do Imposto sobre Sucesións e Doazóns (ISD) é, conforme á Lei 11/2021, o valor de mercado, definido este como o valor máis probable polo que podería venderse o ben entre partes independentes. Esta definición, aínda que similar á civil, inclúe peculiaridades relevantes, como o valor de referencia catastral que se aplica desde a mencionada lei, ofrecendo un estándar obxectivo que pretende reducir a litigiosidade.
Non obstante, a Axencia Estatal de Administración Tributaria (AEAT) conserva a facultade de comprobar o valor declarado polos contribuíntes, o que pode dar lugar a discrepancias significativas. Segundo a Sentenza do Tribunal Supremo do 25 de marzo de 2025, a AEAT debe xustificar adecuadamente calquera axuste, baseándose en métodos de valoración recoñecidos. Isto limita a discrecionalidade do órgano tributario e protexe os dereitos do contribuínte.
Comprobación de Valores e Tasación Pericial Contraditoria
Cando a AEAT discrepa do valor declarado, inicia unha comprobación de valores que pode ser impugnada mediante tasación pericial contradictoria. Este procedemento permite ao contribuínte presentar un informe pericial que contrarreste o valor establecido pola administración. A clave aquí é a elección dun perito cualificado cuxa metodoloxía sexa sólida e estea ben documentada.
O Tribunal Económico-Administrativo Central (TEAC) subliñou en resolucións de 2025 a importancia de que os informes periciais estean fundamentados en criterios obxectivos e non simplemente en estimacións subxectivas. Na nosa experiencia, un informe ben elaborado pode inclinar a balanza a favor do contribuínte, evitando custosos litixios posteriores.
Estratexia para Minimizar Diferencias
Para minimizar as diferencias entre as valoracións civís e fiscais, é esencial adoptar unha estratexia proactiva desde o inicio do procedemento sucesorio. En primeiro lugar, a coherencia e documentación exhaustiva son fundamentais. Os informes de valoración deben ser consistentes e basearse en datos verificables.
Así mesmo, é recomendable anticiparse a posibles comprobacións fiscais mediante a preparación de documentación adicional que xustifique o valor asignado a cada ben. A comunicación temperá e transparente cos herdeiros tamén pode previr conflitos na partición, alineando expectativas desde un primeiro momento.
- Documentar exhaustivamente os valores de mercado utilizados.
- Utilizar peritos recoñecidos para respaldar as valoracións.
- Preparar informes periciais sólidos en caso de discrepancias coa AEAT.
En conclusión, a correcta valoración de bens nunha herencia é un proceso que require precisión e estratexia. As ferramentas de xestión como LexPartis poden ser de gran axuda para os profesionais, permitindo unha administración máis rigorosa e eficiente destes complexos procesos sucesorios.