Herentzia eta Oparien Zerga (ISD) zerga bat da, bai akademikoen alorrean, bai profesionalen praktikan, arreta handia sortu duena. 29/1987 Legearen oinarrian, aplikazioa autonomia-erkidegoen artean nabarmen aldatzen da, eta horrek konplexutasun maila bat gehitzen du aholkularitza juridikoan. Gure eguneroko praktiketan, heredatze-zuzenbidean diharduten profesionalek ez dute estatuko araudira soilik arreta jarri behar, baizik eta autonomia-erkidegoen berezitasunei eta ondare-plangintzan eta kudeaketan eragina izan dezaketen jurisprudentzia-interpretazioei ere.
ISDko egitate zergagarria
ISDko egitate zergagarria 29/1987 Legearen 3. artikuluan definitzen da, ondare, legatu edo beste edozein heredatzeko tituluren bidez ondasun eta eskubideen eskurapenean oinarrituta. Testuinguru honetan, 'eskurapen' kontzeptua zabal interpretatzen da, ez bakarrik ondasun patrimonialen transferentziak barne hartzen, baizik eta ondasunen fisikoki desplazatu gabe juridikoki eskurapenak gertatzen diren egoerak ere.
Garrantzitsua da inter vivos eta mortis causa eskurapenen arteko bereizketa, zeren eta tratamendu fiskala nabarmen aldatzen baita. Mortis causa eskurapenen kasuan, egitate zergagarria hildakoaren unean gertatzen da, eta horrek zergak kudeatzeko obligazioak sortzen ditu, zeinak zehaztasunez kudeatu behar diren zigorrak saihesteko.
Gure esperientzian, eztabaida iturri errepikakor bat zergaren irabazteko une zehatza zehaztea da, batez ere testamentuaren existentzia edo baliozkotasuna eztabaidatzen den kasuetan. 2025eko DGTko ebazpenek indartu dute irizpidea irabazia hildakoaren datarekin finkatuta dagoela, ondareari buruzko auziak izan arren.
Zergadun eta zergaren erantzukizuna
ISDko zergaduna mortis causa eskurapenen kasuan, 29/1987 Legearen 5. artikuluaren arabera, herederoa edo legatarioa da. Araudiak eskatzen du zergadun hauek zergaren deklarazioa eta likidazioa epe zehatzetan egin behar dutela, oro har, hildakoaren sei hilabete barru, eta lehen bost hilabeteetan eskaera egiten bada, epe horretarako luzapena eskatzeko aukera dago.
Garrantzitsua da azpimarratzea zergaren erantzukizuna ondasun inbentariatuak jaso dituztenei ere zabal daitekeela, eta horrek erronka gehigarri bat planteatzen du heredatzeko inbentarioen kudeaketan. Gure praktiketan, ondasunen identifikazio eta balorazio zehatza bermatzea gomendatzen dugu arrisku fiskalak murrizteko.
Auzitegi Gorenaren jurisprudentziak, 2025eko martxoaren 15eko Epaiak bezala, argitu du herederoaren erantzukizuna onartzean inbentariatu konkretuki dauden ondasunetara mugatzen dela, baina ondoren aurkitzen diren ondasun gehiagoei zabal daitekeela.
Oinarri zergagarria eta bere murrizketak
ISDko oinarri zergagarria eskuratutako ondasun eta eskubideen balio netoan oinarritzen da, kargak eta zergatik kendu daitezkeen zorrak kenduta. Kalkulu hau, agerikoa den arren, ondasun higiezinen balorazioak eta konplexuak diren eskubideak, hala nola sozietate partaidetzak, direla eta konplikatu daiteke.
Estatuko mailan, 29/1987 Legearen 20. artikuluak murrizketak ezartzen ditu senidetasun graduaren, desgaitasunaren eta ohiko etxebizitzaren eskurapenaren arabera. Murrizketa hauek, onuragarriak izan arren, arretaz aplikatu behar dira deklarazioan akatsak saihesteko. Gainera, autonomia-erkidegoek beren murrizketa gehigarriak ezarri ditzakete, kalkulua konplexuagoa bihurtuz.
Adibidez, Katalunian, familiako enpresen eskurapenarentzako murrizketa espezifikoak aurreikusten dira, eta horrek analisi zehatz bat eskatzen du baldintza espezifikoak betetzeko. Gure praktiketan, autonomia-erkidegoen berezitasunetan arreta falta izateak likidazio okerrak eta kostu handiko auziak eragin ditzakeela ikusi dugu.
Autonomia-erkidegoetako hobariak eta haien eragina
ISDko autonomia-erkidegoetako hobariak elementu garrantzitsua dira, herentziaren karga fiskalean eragin handia izan dezaketenak. Hobari hauek, autonomia-erkidegoen artean nabarmen alda daitezkeenak, arretaz ebaluatu behar dira heredatzeko plangintzaren testuinguruan.
Adibidez, Madril Erkidegoan, gurasoen eta seme-alaben arteko transferentziak %99ko hobaria dute, kasu hauetan karga fiskala ia ezabatuz. Hala ere, beste autonomia-erkidego batzuetan, hala nola Andaluzian, hobariak gutxiago dira, eta horrek antzeko herentzien tratamenduan desberdintasun handiak sor ditzake.
Hori ikusita, garrantzitsua da heredatze-zuzenbidean diharduten profesionalek aplikagarriak diren hobariak konparatuz aztertzea, indarrean dauden araudiak eta prozesuan dauden erreformak kontuan hartuta, horiek fiskal paisaia alda dezaketenak.
Praktikako eta eztabaidako aspektuak
Gure eguneroko praktiketan, erronka ohikoenetako bat ondasunen balorazio egokia da, batez ere ondasun higiezinen edo aktibo finantzario konplexuen kasuan. Balorazioen desadostasunek oinarri zergagarrian egokitzapen nabarmenak sor ditzakete, eta, beraz, zergaren kuotan.
Eztabaida maiz gertatzen den beste eremu bat autonomia-erkidegoetako murrizketen eta hobariak aplikatzea da. Araudi aniztasunak nahasteak eta auto-liquidazioan akats ohikoak sor ditzake, zeinak zigorrak eta gehigarriak ekar ditzakeen. 2026ko TEACko doktrina berriak aplikatutako murrizketen dokumentazio eta justifikazio egokia izatearen beharra azpimarratzen du.
- Deklarazioa egin aurretik, ondasun guztien balorazio zehatza egin.
- Aplikagarriak diren autonomia-erkidegoetako murrizketak eta hobariak kontuan hartu.
- Balorazio eta justifikazio fiskal guztien dokumentazio zehatza mantendu.
Amaitzeko, Herentzia eta Oparien Zergaren kudeaketa egokia arreta metikulosoa eta ondo informatuta egon behar du. LexPartis bezalako tresnek profesionalek prozesu hauek modu rigoroso eta eraginkorrean kudeatzen laguntzen diete, araudi eta prozedura guztiak behar bezala kontuan hartu eta exekutatzen direla bermatuz.