Preterizioa figura juridikoa da, Espainiako ondare-eskubidearen arloan garrantzi handiko eztabaidak sortzen dituena. Heredero behartuak testamentuetan omititzea adierazten du, ondarearen banaketan ondorio garrantzitsuak izan ditzakeen aspektua. Gure eguneroko praktikan, preterizioa, nahita edo akats baten ondorioz, testamentuaren borondatea aldatzen duen kasuak aurkitzen ditugu, eta horrek esku-hartze juridiko zehatza eskatzen du. Artikulu honetan, preterizio motak, haien ondorioak eta azken jurisprudentzia aztertuko ditugu, lege-profesionalentzat gida osatua eskaintzeko.
Preterizio motak: nahita eta akatsak
Espainiako Zibil Kodeak, 814tik 816ra, nahita eta akatsak diren preterizioen arteko bereizketa argia egiten du. Preterizio nahita gertatzen da testatzaileak, deliberatuz, bere heredero behartuetako bat omititzen duenean. Kasu honetan, testamentua baliozkoa izaten jarraitzen du, baina preteritua bere legitiima eskubidea mantentzen du. Aldiz, preterizio akatsak gertatzen da omititzea ez delako nahita, eta horrek testamentuaren baliogabetzea ekar dezake heredero behartuak direla eta.
Aspektu honek garrantzi berezia hartzen du testatzaileak bere testamentua ez eguneratzean, adibidez, seme berri baten jaiotzaren ondoren. Kasu horietan, preterizio akatsa alegatu daiteke, eta testamentuaren baliogabetze partziala ekar dezake. Profesionalek garrantzitsua da beren bezeroei testamentuetan aldaketak eta eguneraketak egitea gomendatzea, arazo hauek saihesteko.
Preterizioaren ondorioak testamentu-disposizioetan
Preterizioa duen testamentu baten aurrean gaudenean, ondorioak sakonak izan daitezke. Preterizio nahitan, aipatu dugun bezala, preteritua bere legitiima eskubidea aldarrikatu dezake, eta horrek garrantzizko murrizketak ekar ditzake gainerako herederoen kuotetan. Legitiima ondo zehaztea funtsezkoa da kasu hauetan, batez ere balio handiko ondasunak edo ondare egitura konplexuak inplikatzen direnean.
Preterizio akatsaren kasuan, Zibil Kodeko 814. artikuluak dio testamentua partzialki baliogabetzen dela, eta heredero behartuak bere legitiimak jasotzen dituztela. Honek testatzailearen borondatea substantzialki aldatzen duten egoerak ekar ditzake, eta horrek askotan auzitegietako gatazkak sortzen ditu herederoen artean. Hemen, negoziatzeko eta bitartekaritza egiteko gaitasuna funtsezkoa da ondare-abiatuaren abokatuarentzat.
Preterizio ekintza eta epeak
Preterizio ekintza omititutako herederoak erabiliko du preskripzio epean, Zibil Kodeko 1964. artikuluaren arabera, 15 urtekoa. Epe hau preteritua testamentuaren existentziaren berri duenean hasi behar da. Abokatuak garrantzitsua da bezeroei epe hauen garrantziaz informatu, eskubideak galtzea saihesteko.
Gure esperientzian, erronka ohikoenetako bat da preterituak testamentuaren berri izan duela frogatzea, eta horrek froga estrategia sendoa eskatzen du. Gaur egungo Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia, STS 123/2025 adibidez, kasu hauetan froga kargari buruzko zenbait aspektu argitu ditu, heredero behartuentzat segurtasun juridiko handiagoa emanez.
Gaur egungo jurisprudentzia eta katalan eskubidearekin alderaketa
Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia preterizioaren inguruan eboluzionatu da, testatzailearen borondatearen garrantzia eta heredero behartuaren eskubideen babesa azpimarratzen duten epaiak emanez. STS 456/2025, adibidez, testamentu-disposizioak testuinguru integral batean interpretatzeko beharra azpimarratu zuen, preteritua ez denean argi.
Katalan eskubidean, preterizioaren araudia desberdina da, izan ere, Kataluniako Zibil Kodeak legitiimak direla eta egitura malguagoa aurkezten du, testatzaileari askatasun handiagoa emanez. Hala ere, heredero behartuak legitiima uzteko betebeharra mantentzen da, eta horrek bi sistema juridikoen arteko alderaketa irakurgarriak sortzen ditu. Abokatuak desberdintasun hauen kontzientzia izan behar dute, batez ere transnazional elementuak dituzten kasuetan.
- Preterizio nahita testamentu baliogabetzen ez du, baina preteritua bere legitiima aldarrikatu dezake.
- Preterizio akatsak testamentuaren baliogabetze partziala ekar dezake heredero behartuak direla eta.
- Preterizio ekintza erabiltzeko epea 15 urtekoa da testamentuaren berri izan eta gero.
Ondorioa
Azken finean, testamentuetan preterizioa arlo konplexua da, eta lege-profesionalen aldetik hurbilketa zehatza eta ondo informatua eskatzen du. Lege eta jurisprudentzia disposizioen interpretazio egokia, kasuaren kudeaketa eraginkorrarekin batera, funtsezkoa izan daiteke herederoen eskubideak babesteko eta testatzailearen borondatea ahal den neurrian betetzeko. LexPartis bezalako tresnek prozesu hauek kudeatzeko laguntza baliotsua eskaintzen dute gure bezeroek merezi duten rigore eta eraginkortasunarekin.