2021eko 8/2021 Legearen indarrean sartzeak, desgaitasuna duten pertsonen gaitasun juridikoa erabiltzeko laguntza emateko zibil eta prozesal legedia erreformatzen duena, erronka berriak planteatzen ditu ondare arloan. Gaitasun natural eta legalaren arteko bereizketa orain argiagoa da, eta kuratelaren rola berria denez, testamentua emateari eragiten dio. Gure eguneroko praktiketan, figura hauek testamentuaren borondatean eta notarioaren rolari buruzko ebaluazio berria egiteko beharra aurkitzen dugu.
Gaitasun natural vs. gaitasun legal
Testamentua emateko gaitasuna tradizionalki Kode Zibileko 663. artikuluaren ikuspegitik ulertu da, testatzaileak 'gaitasun osoan' egon behar duela eskatzen duena. 2021eko 8/2021 Legeak gaitasun naturalaren garrantzia azpimarratzen du, hau da, pertsonaren gaitasuna bere borondatea kontzienteki eta deliberatuki ulertu eta adierazteko. Hala ere, horrek tentsio bat sortzen du gaitasun legalarekin, zeinak Espainiako legedian formalitate bat izaten jarraitzen duen.
Gaitasun naturalak testatzailearen ulermena ematearen une zehatz batean jartzen du arreta. Hemen notarioak funtsezko papera jokatzen du, testatzailearen gaitasunari buruzko bere iritzia erabakigarria izan baitaiteke. Hala ere, zer gertatzen da kuratela bezalako laguntza neurririk badago? Erantzuna ez da erraza eta kasu bakoitzaren analisi zehatza eskatzen du, interpretazio gatazkak sor ditzakeena.
Notarioaren rolak gaitasuna egiaztatzerakoan
Notarioak, fedatari publiko gisa, testatzailearen gaitasuna ebaluatzeko ardura du testamentua ematean. 2021eko erreformarekin, ardura hau indartu egin da, testatzailearen gaitasun naturalak modu zorrotzagoan baloratu behar baita. Indarrean dagoen araudiaren arabera, notarioak ziurtatu behar du testatzaileak bere testamentu-disposizioen irismena ulertzen duela.
Gaitasunari buruzko zalantza arrazoizkoak daudenean, notarioak Kode Zibileko 698. artikuluaren arabera, bost lekuko egokiren presentzia eskatzea ahalbidetzen du. Mekanismo hau ez da berria, baina bere aplikazioa garrantzitsua da gaur egungo testuinguruan, non gaitasun naturalak eztabaidagai izan daitekeen. Gainera, notarioak ezarritako laguntza-neurri oro dokumentatu behar du, kuratela bezala, prozesuari konplexutasun gehigarri bat emanez.
Testamentua bost lekukoren aurrean
Testamentua ematean lekukoen erabilera notarioak testatzailearen gaitasunari buruzko zalantza badu erabil dezakeen tresna da. Araudiak baimentzen du, zalantza izanez gero, bost lekuko egokiren presentzia eskatzea, testatzailearen gaitasun naturalaren baieztapena emateko. Prozedura hau, nahiz eta ohikoagoa ez izan, bizitzako egoera juridikoaren zalantzan dagoen testatzailearentzat salbamendu bihurtzen da.
Jurisprudentziak lekukoen presentzia testamentuaren baliozkotasunarentzat funtsezkoa izan zen kasuak aztertu ditu. Adibidez, 2022ko Auzitegi Gorenaren Epaiak azpimarratzen du, nahiz eta ez den testamentu guztientzat baldintza orokorra, lekukoen presentzia funtsezkoa izan daiteke laguntza-neurriak, kuratela bezala, badaude. Epaiketa honek azpimarratzen du noiz eta nola aplikatu behar den baliabide hau.
Notarial prebentzio-poderak
Notarial prebentzio-poderak etorkizuneko desgaitasun egoerak aurreikusteko aukera ematen duten tresnak dira, pertsonaren ondarea eta erabaki pertsonalak kudeatzeko delegatuz. 2021eko 8/2021 Legeak sartutako erreformarekin, poder hauek garrantzi handiagoa hartu dute, izan ere, funtzio horiek bere kabuz egin ezin duen pertsonaren ondarea kudeatzeko irtenbide malgu bat eskaintzen dute.
Funtsezkoa da poder hauek ematea ematean ematzaileak gaitasun natural osoa duenean, notarioak ziurtatu behar duena. Gainera, argi adierazi behar dituzte delegatutako ahalmenak eta ematzaileak ezarri nahi dituen baldintza zehatzak. Honek ez du soilik ematzailearen borondatea betetzea bermatzen, baizik eta bere izenean jarduten dutenentzat marko argi eta legezkotzat jotzen dena eskaintzen du.
- Testatzailearen gaitasun naturalaren ebaluazioa modu sakon batean egitea.
- Gaitasunari buruzko zalantza izanez gero lekukoen erabilera kontuan hartzea.
- Ezarritako laguntza-neurri oro behar bezala dokumentatzea.
Praktikako eta auzitegiko aspektu ohikoak
Praktikan, testatzailearen gaitasunari buruzko eztabaidak auzi-eremu ohiko bat dira. Oinordekoek testamentuaren baliozkotasuna zalantzan jar dezakete ematean gaitasun naturalaren falta argudiatuz. Hemen, dokumentazio notarialak eta lekukoen presentziak testamentuaren baliozkotasunaren defentsan erabakigarriak izan daitezke.
Beste aspektu auzi-ohiko bat testatzailearen borondatearen interpretazioa da laguntza-neurriak daudenean. Notarial poderretan edo testamentu-disposizioetan argitasun falta oinordekoen eta kuradoreen arteko gatazkak sor ditzake. Gure esperientzian, beti gomendatzen dugu dokumentuen idazketa zehatza eta xehetatua, gaizki-ulertuak eta posible diren auziak saihesteko.
Laburbilduz, 2021eko 8/2021 Legeak testamentua ematean gaitasunari buruzko ikuspegia berriz pentsatzera behartzen gaitu. LexPartis bezalako tresnak prozesu hauek modu zorrotzagoan eta eraginkorragoan kudeatzen laguntzen dute, testatzailearen borondatea eta legezkotasuna errespetatuz.