Espainiako Herentzia eta Oparien Zerga (ISD) plangintza fiskalaren optimizaziorako lur emankor bihurtu da, batez ere autonomia erkidegoen bonifikazioetan dauden alde nabarmenengatik. Eguneroko praktiketan, nola eragiten duten desberdintasun hauen ondorioz herederoek jasaten duten karga fiskalean ikusten dugu. Artikulu honetan, autonomia erkidego desberdinetako bonifikazioak, aurrezteko estrategiak eta fiskalitatearen iruzurraren arriskuak aztertuko ditugu, fiskalitatearen egoera kontuan hartuta.
Tarifa Zero duten Erkidegoak
Madril, Andaluzia eta Kanariak dira 'mortis causa' eskuratzeetan ISDren %99ko bonifikazioak hautatu dituzten erkidegoen adibide paradigmatikoak. Politika honek beste eskualde batzuetako zergadunak erakartzeko asmo argia duela interpretatu da, fiskalitate lehiakorra sortuz, nahiz eta legezkoa den, polemika sortu duena. Kasu hauetan, autonomia araudia herederoek I eta II taldeetako (jatorrizkoak, aurrekoak eta senar-emazteak) karga fiskal ia nulua izatea ahalbidetzen du.
Madrilen, adibidez, 2020ko azaroaren 27ko 3/2020 Legeak bonifikazio hau ezartzen du, herrialdeko erakargarrienetako bat bihurtuz. Hala ere, abantaila fiskal hauek kritikatik salbu ez daude, izan ere, interregional desberdintasunak eta autonomia finantzarioaren nahikotasun printzipioarekin tentsioak sor ditzakete.
Senidetasunaren Araberako Murrizketak Katalunian, Galizian eta Euskal Herrian
Katalunia, Galizia eta Euskal Herriak ISDren oinarrizko zergan murrizketa esanguratsuak aplikatzeko ikuspegi desberdina eskaintzen dute, bonifikazio zuzenei uko eginez. Metodo honek senidetasun gradua kontuan hartuta oinarrizko zergaren murrizketa egitea du helburu, balio handiko herentziatan onuragarriagoa izan daitekeena, non murrizketa portzentual batek eragin handia izan dezakeen.
Katalunian, 2010eko ekainaren 7ko 19/2010 Legeak senidetasun gradua kontuan hartuta murrizketak ezartzen ditu, kasu batzuetan %99ra iritsiz jatorrizkoak direnentzat. Galizian, berriz, lehen 400.000 euroko herentziatan %95eko murrizketak aplikatzen dira jatorrizkoak eta senar-emazteentzat. Sistema hauek bilaketa bat egiten dute diru-bilketa eta arintze fiskalaren artean, nahiz eta ondarearen balorazioa beharrezkoa den herentzia plangintzan konplikazioak sor ditzakeen.
Erregulazio Intermedia: Kontrako Puntuak eta Kontuan Hartzekoak
Gaztela eta Leon edo Aragoi bezalako erkidegoek ikuspegi intermedia eskaintzen dute, bonifikazio eta murrizketa gutxiago agresiboekin. Eskualde hauek lehiakortasuna finantzario nahikotasunarekin orekatzeko politika fiskal bat hautatu dute, %60 eta %80 arteko bonifikazioak aplikatuz.
Erregulazio mota honek plangintzan erronka zehatzak planteatzen ditu, estrategia ondarearen balioa eta kausantearen familia egitura kontuan hartu behar duelako. Gainera, 2026rako prozesuan dauden lege erreformek portzentaje hauek alda ditzakete, eta horrek aholkularien etengabeko eguneratzea eskatzen du.
Fiskal Domicilioaren Plangintza eta Lege Iruzurraren Arriskua
Kausantearen fiskal domicilioaren hautaketa ISDren plangintzan funtsezko aspektu bat da. Domicilioak aplikagarri den autonomia araudia zehazten duenez, zenbait zergadunek beren bizilekua aldatzea pentsatzen dute tributazio hobea lortzeko. Hala ere, praktika hau arretaz kudeatu behar da lege iruzurra saihesteko.
Auzitegi Gorenaren jurisprudentziak (adibidez, STS 3823/2019) ezartzen du domicilio aldaketa benetakoa eta eraginkorra izan behar dela, ez formalitate hutsa. Honek interes pertsonal eta ekonomikoen zentro benetakoa erakusteko beharra dakar, eta hori Administrazio Fiskalaren ikuspegipean egon daiteke.
- Kausantearen benetako bizilekua egiaztatzea.
- Aktiboen balorazioa egokia dela ziurtatzea.
- Prozesuan dauden lege erreformen berri izatea.
Egoera Litigioso Ohikoak
Praktikan aurkitzen dugun arazo ohikoenetako bat Administrazioak fiskal bizilekua ukatzea da. Lege iruzurra alegatzeak luzatutako auzibideak ekar ditzake, batez ere bizilekuaren frogek ez badute argi. Froga karga zergadunaren gain dago, eta berak frogatu behar du bizilekua aldatu dela legala eta ez dela fiskalitate artifiziala.
Zergak Kudeatzeko Zuzendaritzaren doktrina, azken erabakietan (DGT V0478-25, 2025) indartu da bizileku aldaketari buruz froga sendo eta xeheak aurkezteko beharra. Honek alokairu kontratuak, errolda izen-emateak eta tokiko jarduera ekonomikoaren froga barne hartzen ditu.
Ondorioz, ISDren kudeaketa eraginkor batek autonomia erkidego bakoitzaren arau berezietara egokitutako estrategia bat eskatzen du. LexPartis bezalako tresnak oso lagungarriak izan daitezke profesionalentzat, prozesu konplexu hauek plangintza zorrotzago eta eraginkorragoa ahalbidetuz.