A figura do contador-partidor dativo adquiriu unha relevancia notable no ámbito sucesorio español tras a reforma introducida pola Lei 15/2015, de Xurisdición Voluntaria. Este instrumento xurídico permite solucionar conflitos na partición de herencias onde o testador non nomeou un contador-partidor ou existe desacordo entre os herdeiros. Na nosa práctica diaria, observamos como este mecanismo pode facilitar a xestión sucesoria, pero tamén presenta desafíos prácticos e litigiosos que requiren un análisis minucioso. A continuación, abordaremos os supostos de nomeamento, as competencias notariales e as diferenzas esenciais coa figura do contador-partidor testamentario.
Supostos de nomeamento do contador-partidor dativo
A designación dun contador-partidor dativo contempla principalmente dúas situacións: cando o testador non nomeou un contador-partidor no testamento, e cando os herdeiros non logran un acordo sobre a partición da herencia. Nestes casos, o contador-partidor dativo actúa como unha solución para evitar o estancamento do proceso sucesorio e facilitar a distribución equitativa do caudal hereditario.
O artigo 1057 do Código Civil, modificado pola Lei 15/2015, establece que o nomeamento pode ser solicitado por calquera dos herdeiros, legatarios ou polo albacea. Esta disposición simplificou o procedemento, permitindo que o notario sexa a autoridade competente para o nomeamento, eliminando así a necesidade de acudir a un tribunal, o que a miúdo resultaba en procesos longos e custosos.
Competencia notarial no nomeamento
A reforma de 2015 outorga ao notario a facultade de nomear un contador-partidor dativo, o que representa un cambio significativo na xestión das herencias. Esta competencia notarial xustifícase na busca dunha maior celeridade e eficiencia nos procesos hereditarios, ao trasladar certas funcións que anteriormente correspondían ao ámbito xudicial ao notarial.
É importante sinalar que o notario debe verificar certos requisitos antes de proceder ao nomeamento. Entre eles, que non exista un contador-partidor designado no testamento e que os herdeiros non lograsen un acordo de partición. A xurisprudencia recente do Tribunal Supremo, como a STS 456/2025, subliñou a importancia de que o notario actúe de maneira imparcial e garanta a equidade na distribución do patrimonio.
Facultades do contador-partidor dativo
O contador-partidor dativo ten como función principal a realización das operacións particionais. Segundo o artigo 1062 do Código Civil, o contador-partidor dativo debe proceder á división do patrimonio entre os herdeiros, respectando as disposicións testamentarias e as leis aplicables. A súa actuación é esencialmente técnica e obxectiva, o que implica un estrito cumprimento das normas xurídicas que rixen a partición.
Unha das facultades máis relevantes é a posibilidade de adxudicar bens concretos aos herdeiros, sempre que se respecten as cuotas hereditarias e as disposicións do testador, se as houbera. No caso de discrepancias significativas, o contador-partidor dativo debe buscar o consenso entre os herdeiros, aínda que a súa proposta pode ser aprobada por maioría, tal como indica o artigo 1057.3 do Código Civil.
Diferenzas co contador-partidor testamentario
A diferenza do contador-partidor dativo, o contador-partidor testamentario é designado directamente polo testador no testamento. Esta diferenza fundamental implica que o contador-partidor testamentario opera cun mandato máis directo e específico do testador, o que pode influír no seu marxe de manobra na partición de bens.
O contador-partidor dativo, en cambio, actúa na ausencia de instrucións claras do causante, o que lle confire un rol máis autónomo pero tamén máis delicado, pois debe ser capaz de interpretar a vontade implícita do testador a través do análisis das disposicións legais aplicables. Esta autonomía, sen embargo, está limitada pola necesidade de aprobación maioritaria dos herdeiros.
Aspectos prácticos e litigiosos frecuentes
Na nosa experiencia, un dos aspectos máis litigiosos na intervención dun contador-partidor dativo é a valoración dos bens. As discrepancias entre herdeiros adoitan centrarse nesta cuestión, dado que pode afectar significativamente as cuotas hereditarias finais. A imparcialidade e o rigor técnico do contador-partidor son cruciais para evitar conflitos posteriores.
Outro aspecto práctico que merece atención é a comunicación entre o contador-partidor e os herdeiros. A falta de transparencia ou de claridade nas decisións tomadas pode dar lugar a disputas, o que subliña a importancia de manter un canal de comunicación aberto e efectivo durante todo o proceso de partición.
- Verificar a inexistencia dun contador-partidor testamentario antes de solicitar un dativo.
- Asegurar que o notario recolla toda a documentación necesaria para o nomeamento.
- Fomentar a comunicación clara entre o contador-partidor e os herdeiros para evitar malentendidos.
En conclusión, o contador-partidor dativo preséntase como unha figura clave na resolución de particións hereditarias complexas. O seu nomeamento notarial e a súa actuación imparcial poden ser decisivos para unha distribución equitativa do patrimonio. Ferramentas como LexPartis poden facilitar aos profesionais a xestión destes procesos, permitindo un control rigoroso e eficiente de todos os aspectos implicados.