No ámbito do dereito sucesorio, a figura do contador-partidor dativo adquiriu unha relevancia significativa tras a reforma introducida pola Lei 15/2015, do 2 de xullo, de Xurisdición Voluntaria. Esta figura, que permite resolver situacións de estancamento na partición herditaria, é especialmente útil cando non se designou un contador-partidor no testamento, ou cando os herdeiros non logran un acordo sobre a partición dos bens. Na nosa práctica diaria, observamos como a intervención notarial nestes procedementos facilitou a resolución de conflitos, outorgando unha maior celeridade e eficacia ao proceso sucesorio.
Nomeamento do contador-partidor dativo
O nomeamento do contador-partidor dativo prodúcese nos casos nos que o testador non designou un contador-partidor no seu testamento, ou ben cando o designado non pode ou non quere aceptar o cargo. Nestes supostos, a Lei 15/2015 outorga ao notario a competencia para proceder á súa designación, tal como establece o artigo 1057 do Código Civil. Este procedemento notarial é rápido e sinxelo, e ofrece unha solución efectiva para evitar bloqueos na partición da herdanza.
En situacións de desacordo entre herdeiros sobre a partición, o notario pode intervir a solicitude de polo menos un dos herdeiros que represente, polo menos, o 50% da masa herditaria. Esta solicitude debe ir acompañada da proba do desacordo e da identidade de todos os interesados. A intervención notarial neste contexto consolidouse como un mecanismo áxil, que evita o recurso á vía xudicial, ofrecendo unha solución máis económica e menos traumática para as partes implicadas.
Competencias e facultades do contador-partidor dativo
O contador-partidor dativo, unha vez nomeado, conta con amplas facultades para proceder á partición da herdanza. A súa función principal é a de elaborar o caderno particional, detallando a adxudicación de bens, dereitos e obrigas aos herdeiros. A reforma da Lei 15/2015 clarificou o seu papel, permitíndolle actuar de maneira autónoma, sempre dentro dos límites establecidos pola normativa aplicable e respectando a vontade do testador na medida do posible.
É importante destacar que, a pesar de que o contador-partidor dativo posúe certa autonomía, a súa actuación está suxeita á aprobación de polo menos a maioría dos herdeiros, como estipula o artigo 1057 do Código Civil. Este requisito de aprobación busca equilibrar a necesidade de resolver o proceso sen dilacións innecesarias, coa necesaria protección dos dereitos dos herdeiros. Na práctica, este mecanismo resultou efectivo para evitar impugnacións posteriores, aínda que non está exento de controversias cando as partes non alcanzan dito consenso.
Diferenzas co contador-partidor testamentario
É fundamental distinguir entre o contador-partidor dativo e o contador-partidor testamentario, cuxa designación e funcións poden parecer similares, pero presentan diferenzas notables. Mentres que o contador-partidor testamentario é designado directamente polo testador no testamento, o dativo é nomeado por intervención notarial na ausencia de designación testamentaria ou en caso de conflito.
Un aspecto clave é que o contador-partidor testamentario actúa conforme ao mandato directo do testador, o que lle confire unha autoridade derivada da vontade expresa do causante. Pola contra, o contador-partidor dativo debe obter a aprobación da maioría dos herdeiros para validar as súas decisións, o que pode limitar en certa medida a súa capacidade de actuación. Esta diferenza subliña a importancia dunha correcta planificación testamentaria para evitar conflitos futuros.
Aspectos prácticos e litigiosos frecuentes
Na nosa experiencia, un dos aspectos máis litigiosos na práctica do contador-partidor dativo é a impugnación das súas decisións por parte dos herdeiros disconformes. As impugnacións adoitan basearse en alegacións de parcialidade ou incumprimento da normativa, o que pode dar lugar a prolongados procedementos xudiciais. Non obstante, a xurisprudencia recente do Tribunal Supremo reforzou a presunción de validez das actuacións do contador-partidor dativo, sempre que se respecten os procedementos legais establecidos.
Un fallo relevante é a sentenza do Tribunal Supremo de 2024, que reafirma a necesidade de que as impugnacións se fundamenten en irregularidades procedimentais claras, evitando así o abuso do dereito por parte de herdeiros que buscan retrasar a partición. Esta doutrina busca protexer o proceso sucesorio de maniobras dilatorias, asegurando que a intervención do contador-partidor dativo cumpra o seu obxectivo de eficiencia e equidade.
- O notario debe comprobar a falta de designación testamentaria antes de nomear un contador-partidor dativo.
- O contador-partidor dativo debe actuar con imparcialidade e documentar cada paso do proceso particional.
- Os herdeiros poden impugnar a actuación do contador-partidor dativo se detectan irregularidades procedimentais.
En conclusión, o contador-partidor dativo representa unha ferramenta valiosa para axilizar e facilitar a partición de herdanza en situacións de desacordo ou falta de designación testamentaria. Ferramentas como LexPartis permiten aos profesionais do dereito sucesorio xestionar estes procesos con maior rigor e eficiencia, asegurando un cumprimento preciso da normativa vixente e unha documentación exhaustiva de cada paso do proceso.