Herentzia-eskubidearen arloan, herentzia kausazko dohaintzen eta inter vivos dohaintzen arteko bereizketa funtsezkoa da ondare-plangintza eraginkorra bermatzeko eta arazo fiskalak saihesteko. Profesional gisa, badakigu kontzeptu hauek bereizten dituen muga lausoa izan daitekeela, eta horrek erronkak sortzen ditu abokatuentzat eta dohaintzak formalizatzeko ardura duten notarioentzat. Artikulu honetan, figura bakoitzaren ezaugarri bereizgarriak, ISDko Herentzia eta Dohaintzen gaineko tratamendua eta ekintza hauen kalifikazioan sortzen diren arazo praktikoak aztertuko ditugu.
Herentzia kausazko dohaintza: ezaugarriak eta tratamendua
Herentzia kausazko dohaintza dohaintzaren egilearen heriotzaren ondoren soilik eragiten duen ekintza da, testamentu formalak bete ondoren. Zibil Kodearen 620. artikuluaren arabera (CC), legatu baten antza du, eta horrek esan nahi du testamentu batek dituen formalitate berberak bete behar dituela. Figura honek dohaintzari bere ondasunak dohaintzan emateko aukera ematen dio dohaintzaren heriotzaren baldintzapean, une horretara arte atzeraezina izanik.
Fiskalki, herentzia kausazko dohaintzak herentziaren bidezko eskurapen gisa tratatzen dira, eta horrek ISDko herentzia erregimenaren arabera tributatzen dute. Honek abantaila izan dezake inter vivos dohaintzekin alderatuta, batez ere, zerga ondareko tartean hobari esanguratsuak dituzten autonomia erkidegoetan. Hala ere, herentzia kausazko dohaintza eta herentzia akordioaren arteko bereizketa argitasun faltak, batez ere foru eskubidea duten lurraldeetan, tratamendu fiskala konplikatu dezake.
Inter vivos dohaintza: usufruktua gordetzea eta kontsiderazio fiskalak
Inter vivos dohaintzak, batez ere CCko 618. artikuluak araututa, ondasunen jabetza berehala transferitzen duten ekintza aktiboak dira, dohaintzak usufruktua gordetzeko aukera izan dezakeelarik. Usufruktua gordetzea ohikoa da ondorengoentzat egindako dohaintzetan, dohaintzak bere bizitzan zehar ondasunak disfrutatzeko aukera ematen duelarik.
Fiskal ikuspegitik, inter vivos dohaintzak ISDn hala tratatzen dira, oro har, herentziak baino tasa altuagoekin. Hala ere, ondare-plangintzak senidetasunagatik murrizketak eta autonomia erkidegoetako hobari posibleak aprobetxatu ditzake, nahiz eta azken hauek, oro har, herentziaren arloan baino gutxiago izan ohi diren. Ekintza formalizatu den momentuan ekintzaren kalifikazio egokia funtsezkoa da nahi ez diren ondorio fiskalak saihesteko.
Heriotzara entregatzea eta legatua: gako desberdintasunak
Heriotzara entregatzea, CCko 620. artikuluan inplizituki araututa, herentzia kausazko dohaintzarekin antzekoa da, baina ez du testamentu formalak behar. Praktikan, figura honek ondasun zehatzak legatu ahal izateko erabiltzen da legatu formal bat osatu gabe, eta horrek transmisioa errazten du zenbait ingurunetan.
Legatua, bestalde, pertsona zehatz bati ondasun konkretuak ematen dizkion testamentu-disposizio espezifikoa da. Herentzia kausazko dohaintzatik desberdina, legatuak beti behar du testamentu formal bat eta herentzia irekitzean ondarean sartzen da. Auzitegi Gorenaren jurisprudentziak, STS 729/2022 kasu bezala, figura hauek bereizteko garrantzia azpimarratu du ekintzaren kalifikazioan akatsak saihesteko.
Erronka praktikoak notariotza kalifikazioan
Gure eguneroko praktiketan, dohaintzen kalifikazio egokia izatea erronka handienetako bat da, batez ere inter vivos eta herentzia kausazko elementuak konbinatzen direnean. Nahasmena notariotza idazketetan sortzen da, ekintzaren izaera argi definitzen ez dutenak, eta horrek ondorengoen arteko eztabaidak eta aurreikusi gabeko fiskal kontingentziak eragin ditzake.
Arazo ohiko bat dohaintzaren egilearen borondatearen interpretazioa da, dohaintzaren entregatzea dohaintzaren heriotzaren baldintzapean dagoen klausulak sartzen direnean, baina testamentu formalak jarraitu gabe. Kasu hauetan, herentzia kausazko dohaintza gisa kalifikatzea zalantzan jar daiteke, ISDn tratamendua eta ekintzaren baliozkotasuna eragiten duena, hala nola 2025eko hainbat kontsultetan Zergapeko Zuzendaritzak adierazi duena.
- Dohaintza motaren definizio argia notariotza idazkian.
- Heriotzara eragiteko formalitateak betetzen direla ziurtatu.
- Autonomia erkidegoen araudia kontsultatu hobari fiskal espezifikoak aprobetxatzeko.
Ondorioa
Herentzia kausazko dohaintzen eta inter vivos dohaintzen ulermena eta aplikazioa funtsezkoa da herentzia-plangintza eraginkorra bermatzeko. Zuzenbideko profesionalok zehatzak izan behar dugu ekintza hauek kalifikatzean, lege formalitateak betetzen direla ziurtatuz eta eskuragarri dauden abantaila fiskalak aprobetxatuz. LexPartis bezalako tresnek prozesu hauek modu zorrotz eta eraginkorrean kudeatzen laguntzen digute, gure bezeroek testamentu-disposizioetatik onura maximoa lortzen dutela ziurtatuz.