Verordening (EU) 650/2012, sinds 17 augustus 2015 van kracht in alle lidstaten behalve Ierland en Denemarken, is de hoeksteen die grensoverschrijdende erfopvolgingen in de EU regelt. Daarvoor kon een nalatenschap met goederen in twee landen parallel onder twee verschillende rechtsstelsels worden behandeld, met tegenstrijdige uitspraken tot gevolg. De verordening neemt die wrijving weg door de erfopvolging onder één recht en één forum samen te brengen.
Hoofdaanknopingspunt: gewone verblijfplaats
Het leidende criterium is de gewone verblijfplaats van de erflater op het moment van overlijden. Die verblijfplaats bepaalt zowel het op de erfopvolging toepasselijke recht (artikel 21) als de bevoegdheid van de rechters van de betreffende lidstaat (artikel 4). Het is een feitelijk criterium: werkelijke banden wegen, niet de nationaliteit of een eenvoudige inschrijving.
Professio iuris: kiezen voor het nationale recht
De erflater kan in een testament het recht van zijn of haar nationaliteit kiezen als het op de erfopvolging toepasselijke recht (artikel 22). Deze keuze — de professio iuris — is het belangrijkste planningsinstrument: zo kan een Franse staatsburger met verblijfplaats in Duitsland ervoor zorgen dat zijn nalatenschap door het Franse recht wordt beheerst en verrassingen voor zijn erfgenamen voorkomen. De keuze moet uitdrukkelijk zijn of ondubbelzinnig uit het testament blijken.
Europese erfrechtverklaring
De verordening creëert de Europese erfrechtverklaring (EEV), een document afgegeven door de autoriteit van de bevoegde staat waarin de hoedanigheid van erfgenaam, legataris, executeur of beheerder in elke andere lidstaat wordt aangetoond zonder aanvullende procedures. Het is het praktische instrument dat rekeningen, registers en administraties deblokkeert in landen anders dan het land van overlijden.
Wat de verordening regelt en wat erbuiten valt
- Regelt: toepasselijk recht, bevoegdheid, erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen, en de Europese erfrechtverklaring.
- Valt buiten: fiscale aangelegenheden, huwelijksvermogensregimes en trusts, beheerst door hun eigen nationale regels of andere EU-instrumenten.
- Beperkte renvoi: renvoi is uitsluitend toegestaan naar het recht van een lidstaat of naar een recht dat op de erfopvolging van toepassing zou zijn.